Over Frans Kellendonk (2)

Kellendonk,Frans19831101-11
Het is lunchpauze en ik loop samen met Daniël Rovers en Maarten over het terrein van de Leidse universiteitsbibliotheek – dit is niet de locatie uit Letter & Geest, vertellen we elkaar, dit gebouw is in gebruik sinds 1983. We zijn op een congres over Frans Kellendonk. Frans Kellendonk en de andersheid heet het in academinees, maar het had ook Frans Kellendonk en de communicatie kunnen heten, misschien wel moeten heten. Het is het begin van de zomer en de zon maakt ons minder bedrukt. Daniël zegt met zijn krakende, nasale stem, een jongensachtige twinkeling zijn ogen, dat de stijl waarin de nieuwe universiteitsbibliotheek gebouwd is ook wel postmoderne laagbouw wordt genoemd. Ik weet niet of het waar is, maar ik vind het prachtig. We lachen. Kellendonk spookte hier rond! Dit was het perfecte, pregnante begin van het essay over zijn werk waar ik al sinds 2005 naar zocht – licht en toch gewichtig. En meteen verfoei ik mezelf om deze neurotische, typisch essayistische gedachte, wat niet minder neurotisch is.

Maar mijn gedachten waren al niet meer te houden. Ze strekten zich voor me uit en lieten alles op elkaar rijmen. Was postmoderne laagbouw, bedacht ik terwijl we door een draaideur gingen, op weg naar de lunch, immers niet een ideale figuur om na te denken over het werk van Kellendonk? De architectuur die ons omringde was ook een oplossing voor het drama waar Kellendonk mee had geworsteld. Het gebrek aan transcendentie. Dat werd door deze bouw, die in alles vlakheid wilde uitstralen, alleen maar geaccentueerd. Het essay begon zichzelf te schrijven. De oude bruggen waren ingestort zoals Kellendonk zelf had geschreven in De veren van de zwaan, en we leefden nu tussen brokstukken die een ontbrekend geheel moesten stutten. Het was een beschrijving die volmaakt paste op Kellendonks eigen stijl. Zonder religie en metafysica moest een weefsel van zinnen de leemte opvullen die de overleden God had achtergelaten – vergeefs natuurlijk, zou ik daar in mijn essay alwetend aan toevoegen, want de stijl beloofde een naadloosheid die helemaal niet kon bestaan. Een bewustzijn dat de zinnen van Kellendonk cultiveerden, die naarmate ze verder werden voortgestuwd hun eigen tegenkrachten opriepen en werden teruggestoten, de diepte in, waar ze een blik gunden op hun eigen bouwvalligheid en kunstmatigheid.

Verheffing en verval. Het spel van verticaliteit en horizontaliteit. Het hele drama van de moderniteit, van de vooruitgang, zat samengebald in deze stijl. Kellendonk noemde de syntaxis van Bordewijk een spooksyntaxis, misschien was het zelfs een behekste syntaxis die alles perverteerde waarmee ze in aanraking kwam. De stijl van Kellendonk had ook onmiskenbaar iets van camp, met haar fixatie op de emblemen van het verleden, op het archaïsche en verouderde. Misschien verried het daarmee een nog wel duisterder waarheid – de afwezigheid van welke grond dan ook. Maar dat betekende dat het probleem van de kennis zou nooit worden opgelost, dat er geen hoop was op overbrugging, op continuïteit. Er spoelde een vlaag van vertwijfeling door me heen.

Er loopt een giraf door de zinnen van Kellendonk, een volmaakt dier dat onder en boven verknoopt, gracieus en van een misplaatste schoonheid. Want de waarheid was dat de giraf in Nederland van nature niet voorkwam en dat de lunch al op tafel stond, broodjes in kartonnen wikkels, allemaal hippe combinaties – humus met gegrilde courgette, rosbief met rucola. Daar zat Frans-Willem, wiens lezing over het katholieke ideaal bij Kellendonk ik die ochtend gemist had. Ha Frans-Willem!

Wordt vervolgd in deel 3.

Advertenties

4 comments

  1. Beste Frank Keizer,

    Ik lees nu pas je impressies van het Kellendonksymposium. Eén correctie, als je me toestaat: toen Kellendonk tijdelijk vakreferent was in de Leidse UB (1978-1979), was die instelling nog niet gevestigd in het huidige gebouw aan de Witte Singel (dat dateert van 1982), maar aan het Rapenburg (de mooiste gracht van de wereld, zoals in de aanhef van Letter en Geest te lezen valt.

    Vriendelijke groet,

    Jaap Goedegebuure

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s